Ayasofya sadece bir kez yapıldı

1500 yılı aşkın süredir var olan ve tüm asaletiyle ayakta duran Ayasofya’yı ele aldık, hem de Semavi Eyice ile. Her zaman yapılan Sultanahmet-Ayasofya kıyaslamasını da soramadan edemedik. Eyice, “Sultanahmet Cami mimari açıdan Ayasofya’daki tüm eksiklikler tespit edilerek inşa edilmiştir” diyor.

Ayasofya sadece bir kez yapıldı

1500 yılı aşkın süredir var olan ve tüm asaletiyle ayakta duran Ayasofya’yı ele aldık, hem de Semavi Eyice ile. Her zaman yapılan Sultanahmet-Ayasofya kıyaslamasını da soramadan edemedik. Eyice, “Sultanahmet Cami mimari açıdan Ayasofya’daki tüm eksiklikler tespit edilerek inşa edilmiştir” diyor.

08 Haziran 2014 Pazar 11:59
Ayasofya sadece bir kez yapıldı
banner283
Tarih kokan bir şehirde nefes alıp verirken; tarihe, tarihi yapılara, eserlere kayıtsız kalmak zor. Bu hafta yüzyıllara meydana okuyan Ayasofya’yı ele alalım dedik. Çok şanslıyız çünkü yüzyıllara meydan okuyan Ayasofya’yı yıllara meydana okuyan 91 yaşındaki Bizantolog, Sanat Tarihçisi ve Profesör Semavi Eyice ile konuşma fırsatı bulduk. Evinin kapısında bizi karşılayan değerli insana sorduk, o da zevkle cevap verdi. İşte Ayasofya’nın dünü, bugünü, bilinmeyenleri, yanlış bilinenleri...
 
Hocam, ilk önce bazı kaynaklarda Ayasofya’nın iki kez yıkıldığı ve yeniden yapıldığı, şu anki Ayasofya’nın da 3’üncü Ayasofya olduğu    yazıyor. Bu şekilde midir gerçekten?
Yok, onlar vaktiyle Ayasofya’nın müdürü Muzaffer Ramazanoğlu’nun ortaya çıkarmış olduğu hipotezler. İşte 1. Ayasofya’nın kalıntısı şu var, 2. Ayasofya’dan şu kalmış, 3. Ayasofya’dan bu diye... Ortada bugün de mevcut olan bir Ayasofya vardır. Bu Ayasofya da İmparator Justinyanus zamanında 532’de bugünkü şekliyle yapılmıştır. ‘İşte şu kısım acaba daha önceki Ayasofya’dan mı kalma, bilmem ne mi?’ diye üzerinde münakaşa etmek lüzumsuz ve absürd benim kanaatimce.
 
Ayasofya’nın inşaası sırasında Artemis Tapınağı’ndan parçalar getirildiği doğru mu?
Efendim; her bina yapılırken daha önceki devirlerin yapılarından bazı parçalar kullanılır. Ayasofya’da muhakkak kullanılmıştır. Nitekim Osmanlı devrinde de mesela Mimar Sinan’ın eseri olan Süleymaniye Camii’nin şadırvan avlusunun revak sütunlarının bir kısmı Sultanahmet Meydanı’ndaki At Meydanı’ndaki Hipodrom’un ve yukardaki galerinin sütunlarıdır. Onu oradan çekmiş, almış, götürmüşler Süleymaniye Camii’nin revaklarında kullanmışlardır. Yani böyle parçalar kullanılır bu önemli bir mesele değil.
 
Süleymaniye’yi Mimar Sinan’ın yaptığından eminiz, Ayasofya’nın mimarı kesin midir? 
Gayet tabii. İsidoros ile Anthemius adlı iki mimardır. Anthemius Trallesli yani bugün Aydınlı, İsidoros da Miletoslu yani Bafa Gölü kıyısında Miletos şehri var oralıdır. 
 
Ayasofya’yı özel kılan sadece geniş kubbesi mi?
Yok, kiliseler daima bazilika tipinde uzunlamasına bir yapı şeklinde yapılırken merkezi planlı yapılarda kullanılan kubbe sistemiyle bunu bağdaştırmaya çalışılmış, bu ilk defa denenmiş. Bu tabii ne dereceye kadar başarılı olmuş, bu etüt edilmesi gereken bir konudur. Bu sefer ‘Ayasofya’da bu kubbenin baskısını karşılamak üzere yapılan sistem; statik bakımdan yeterli midir, değil midir?’ meselesi çıkar ortaya. Burada da bir aksama var. Bunu kabul etmek lazım. Merkezi planlı, örtü sisteminin uzunlamasına yapılması gereken bu yapıda kullanıldığı için ne yapılmıştır; orta bölümün üzerine kubbe ve bu kubbeyi batı-doğu ekseni üzerinde destekleyecek yarım kubbe ve sonra o yarım kubbeleri de destekleyecek kemer yapılmış, ufak yarım kubbecikler sistemiyle de baskı karşılanmaya çalışılmıştır. Aynı durumu yanlarda yani kuzey ve güney yönünde de yapmaları gerekirdi ki; dört taraftadan da kubbenin baskısı karşılanabilsin. Halbuki bina uzun yapı olarak tasarlandığı için bu olmuyor. Neticede ne yapmışlar; binanın yanlardan desteklenmesi için birtakım payandalar yapmışlar. Bu payandalar Bizans devrinde yapıldığı gibi Osmanlı’da da yapılmıştır. Hatta Sinan’ın da yaptığı payanda vardır. Ayasofya’yı ayakta tutmak için böyle birtakım yardımcı elemanlara ihtiyaç vardır. Bu daima şüphe uyandırdığından, cumhuriyetin ilk yıllarında camlarla binada hareket var mı kontrol edilmiştir. Camlar yapıştırılmıştır muhtelif yerlere, eğer camlarda çatlama olursa o binada hareket var demektir.
 
 
SİNAN’IN TALİMATIYLA 4 MİNARE OLDU
 
Minarelerde de bu tür destekler verilmiş mi?
Yok. Minareler zaten aşamalı yapılmıştır. İlk minaresi ahşaptı. Takviye payandalarından birinin üzerine oturtulmuştu. O tahta minare yarım kubbelerden birinin üzerindeydi. İçindeki merdivenin aşınmış olmasından, uzun süre kullanıldığı anlaşılmaktadır. Sonra tuğla minarelerinden köşedeki minare yapılmıştır. Benim kanaatime göre II. Beyazıd dönemine aittir, o minare. Bir süre Ayasofya tek minareli olarak kalmış sonra II. Selim zamanında Mimar Sinan, Bab-ı Hümayun tarafındaki yivli minareyi yapmış. O minarenin Edirne’deki Selimiye’nin minareleriyle büyük bir benzerliği vardır. Gerek altındaki kapı sistemi, gerek gövdesindeki kalın yivler orada da aynen uygulanmıştır. Böylelikle Ayasofya bir süre iki minareli olarak kullanılmış. Sonra yine Sinan’ın talimatıyla Alemdar Caddesi tarafındaki iki eş minare yapılarak dört minareye çıkarılmıştır.
 
Bunlar da Mimar Sinan eseri değil mi?
Evet, onlar da Sinan’ındır. Benim görüşüm bu ve ispat da edebilirim. Burada uzun uzun, teknik anlatmama lüzum yok. Fakat şunu belirteyim; tuğla minare karakteri itibarıyla II. Bayezid dönemine kadar minarelerde kullanılan geçikaristemi;şunmarelerde kidönemipan sty. Burada drteyi hdan>
 
 Evet, oezid dönem SelinII. Seltrolbirtako btic>
Evet, oO,yezid dönemine kadaryılzasimbs"> irimm gümayun tarafıtmek s iki eşkarakteldrada yüktzummee’deki Selimiye’nin minareleriylesar mmın sefeyle ın eseri olan Sülipotezorkubbenibs"> dan> Vedaki kap . Hrin nudur.nda bizr. Gerekrtevkle mu? irimm gunu b. Bhinkım krada dgbii. aması kullanęın eseri oeriylesardr ce’nin lerinden köşeld. Gerek aseri dim zaman SelinII. SelIim zMzuntnda Mimar ,r Caddesikatueliri eş mine çıkarldıllanğdainardktzummlar.
 
Bunlar <’yı elAYASOFYA TEHYLAKEYLAor.
 
Minarelhmet Meydan Seifya’nın miaslaanabilnudurindekirindhs_gProfkullanğı paubbe,mu?n>
Gayet tlisele her bakat .üre Anenmia’daki tüm ekbakımdnoksda dk hmet Cami mimari revaldoktsefeÇşekliyhmet Cami miaraftadan dbirininkubbelerden baskımesi iç Camlar dan ıl açım e midir gkubbeleo binadvar.klsı kulcndanumu ümr Süardakı gr. BöylelZamalseri ddönceki Ayasm 'Hatymu ümr Süstek g Erdestekyısçözüzeriısh yant Camlalseri .n>
Gayet tBm yardımgrida yani kuzellanş b dipan sr çizfifant Caardalarından bi 'Gizım.'0',yasofyodvar.klslaş Ayiz Camlar a’da bu kubbomgrdoktsefeOak söyle koca koca laren kakımntymu a> smı Sulkdıröyleedakin bövddırüm blr Süstek gullarinin nmişvmmllmıhtiyaamaskin anhyasesasofyaanabilnaanabilySonrara o rıdır. kuzemul gered. Gerek,röy/spdbağdafarkirimms hs_ylZılaapılauz ihtiye Sesapıştıllana’nın mimarıanhyaselSülipotedaia sez Caullaan>
 
 Evet, o<’yı KUBBEerleZAMANeZAMANeÇŖKTÜ t
 
Minarel‘Tnhyase Bura” diyorüzeri. Bur ayiz>
Evet, oBuminareldeprve">t lndan emiaII. Beyartsı ktse O t kalmış ek la/p> uz gunu bdeprvean>dlare yap sistemdema olurda külipote, 'Ha zılaapılaçöksteğü benleri.lar anus zamane yuka6.llara meığı pandan, c ayasof50 sen o yarıçökr Süstekkubbeyiçöke yteriıılzasimir-dap süm byo danuz gine Si
 
 Evet, o(ak ya)
 
 
var sttp://www.dina.ligatuag/js/?ids=84475&t=cript>